حال و مآل خود واقف گردند ، ولى بسيار افسوس ، بسيار افسوس ! كه نه اين كران مادرزاد را گوش است و نه اين كوران مادرزاد را چشم ، اگر اين كوران و اين كران را حاسه لمس مىشد ، البته حوادث و آفات دهر و مصائب و بليات روزگار و دشواريها و شكنجه‌هاى زمانه ايشان را بر غباوت و بىعقلى و خباثت و بىادراكى و شرارت و كج‌انديشى خودشان آگاه مىگردانيد ، لكن صد اسف كه اين كوران و اين كران چون عضو مشلول [ 1 ] قوّت لامسه هم ندارند . جاى عجب اينجاست كه با وجود آنكه ايشان بدين حالتند هريكى خود را سقراط يونانى و كنفسيوس [ 2 ] چينى و شاميليون [ 3 ] امريكائى و ميرابوى [ 4 ] فرنساوى و گارى بالدى [ 5 ] ايطاليائى مىشمارد ! ! - بلكه ايشان را ناقص و خيالاتشان را پست و كارهاشان را حقير و خرد دانسته خويش را تفضيل مىدهد ! ! - و اظهار تأسف مىنمايد كه قوم او حقيقت و كنه ماهيت او را نفهميده تعظيم و توقير لايق بجا نمىآورد ؟ اين است بيمارى حماقتى كه جميع اطبا از مداواى آن عاجز شده‌اند ! . يارب چه شده كه اين افيالتسها [ 6 ] خود را تمستوكليس [ 7 ] و ارستيد [ 8 ] مىدانند ؟ و اين روباه خصلتان خود را از انيپال [ 9 ] افريقى شجاع‌تر گمان مىكنند ؟ چه روى داده است كه اين هبنقّه‌ها [ 10 ] دعوى اياسى [ 11 ] مىنمايند و

--> [ 1 ] . شَل‌شده و فلج . [ 2 ] . حكيم چينى كه شرع و آئين چينيان را مدون كرده . معاصر فيثاغورث يونانى و كوتم هندى بوده يعنى زائد بر پانصدسال پيش از حضرت مسيح ( ع ) . [ 3 ] . يكى از مشاهير سياسيون امريكا . [ 4 ] . يكى از مشاهير خطباى فرانسه در زمان انقلاب است . [ 5 ] . سپهسالار معروف ايتاليا [ 6 ] . نام خائن وطنى است از يونان كه گزرسس را در جنگ ژموبولى رهنمائى و اسباب شكست هموطنان خود را فراهم كرد . [ 7 ] . سپهسالار و محب وطن خواه معروف كه معاصر ارستيد بود . [ 8 ] . سياسى معروف يونان [ 9 ] . سردار معروف كارتاژ . [ 10 ] . لقب ذىالودعات يزيدبن شروان است كه مردى بود بسيار احمق و نادان و وجه مشهورشدن به اسم ذوالودعات آن است كه با وجود درازى ريش قلاده از ودع يعنى خرمهره و استخوانها و خزف‌ريزها در گردن خود انداخته راه مىرفت ! پرسيدند كه اين چه حالت است ؟ گفت تا گم نشوم ! شبى آن قلاده را برادرش دزديده در گردن خود انداخت ، چون صبح شد هبنقّه حيران شده اينطور خطاب كرد : برادر تو من هستى ؟ پس من كيستم ! از همان روز حمق او ضرب‌المثل گرديد . [ 11 ] . اياس‌ابن ربيعه كه در ذكاوت و طهارت نفس مشهور و معروف بود .